Bu çelik bu yükü taşırmı??

Değerli Arkadaşlarım,

1973'te ODTU Makina Mühendisliği bölümünden mezun olduktan sonra Trakya'da Alpullu Şeker Fabrikasına girdim- Yaz döneminde hiç durmadan revizyon yaptık, motorlar/ pompalar sökülüyor temizlenip yerlerine takılıyor, rulmanlar, paslanmış/ aşınmış ekipmanlar, elektronik kontrol ekipmanları temizleniyor, onarılıyor, yenileniyor.

O sırada fabrikanın şeker pancarı besleme kanalı pancar besleme kapasitesine yetmemis, yeni bir pancar yıkama ve pancar sevk kanalı çelik konstrüksiyonu yapılıyor. Başında ham fabrikanın ustabaşısı/ emekliliğine az kalmış Alpullu PancarKöy’den 60+ yaşında Mehmet usta var.  Stok sahasından  çelik profil beğeniyor, çelik konstrüksiyon kanal taşıma ayakları yapıyor, hummalı bir çalışma var.

Malzeme mukavemeti dersi kafamda yeni,  son sınıfta en iyi notu almışım, oturdum kullanılan taşıyıcı profillerin flambaj hesabını yaptım. Mehmet usta epey güçlü çelik kontruksiyon çatmış, Bir sabah hesapları gösterdim, daha küçük ebatlı profillerle aynı açıklığı/ mesafeyi geçebileceğini söyledim.

Mehmet Ustam beni dinledi, hesaplara baktı, baktı, "Mühendis bey, hesapların iyi hoş, ancak çelik kontrüksiyonun benim gözümde de sağlam olması lazım, benim gözüme de uygun gelmesi lazım, beni ikna etmesi lazım, bana güven vermesi lazım " dedi.

Anlamadım, anlayabileceğim şekilde tekrar anlatmasını istedim, "Mühendis bey, bir ağırlık görürsün, bir yük görürsün, bir açıklık görürsün, bakarsın çelikçi/ tasarımcı ne profil kullanmış, kafana yazarsın, başka bir yerde benzer ağırlığı, benzer yükü, benzer açıklığı  görürsün, kafana yazdığın bir önceki profil ile uymaz" dedi.

Hesabı tekrar kontrol ettim, yorulma/ fatique faktörlerini unutmuşum, onları ekleyince hesapta çıkan profiller Mehmet ustanın seçtiklerine yakın oldu. Elinizde veri/ bilgi varsa oturur hesap yaparsınız, bilgi yoksa eski tecrübelerinize/ görgünüze / hislerinize güvenirsiniz.

Bunca yıl termik santrallerde inanılmaz boyutlarda yük, ağırlık, hacım gördüm, askıya alınmış, çok geniş açıklıklar ve büyük taşıyıcı ayaklar profiller gördüm. Aklıma hem 1973'te Mehmet ustanın söyledikleri geliyor, UzakDoğu'dan gelen/ alınan termik santrallerin çelik konstruksiyonlarına bakıyorum, bu yükü soğuk iken bu çelik belki taşır, ama içinde kömür varken, ve o kömür yanarken, bizim tabirle sıcak yük altında yanma yapılırken, bu çelik konstrüksiyon nasıl taşır? Taşırmı? Ne kadar taşır??  Şantiyenin proje kontrol mühendisine soruyorsun, "Bu yapı/ çelik zayıf görünüyor, güven vermiyor, kontrol ettinizmi?? kendiniz hesap yaptınız mı?"- Cevap veriyor "Ana müteahhit garanti verdi, benim kontrol etmeme gerek yok", Ne/ neden güveniyorsun??? Bu kadar bağımlılık/ teslimiyet doğru değil, hepimiz aynı mukavemet dersi okuyoruz.

Bu yeni çelik konstrüksiyonlar bana hiç  güvenilir gelmiyor. Elimde veri/ bilgi yok, detaylı bilgi şantiye kontrol mühendisinde varmı? Hesap yaptılarmı? Kontrol ettiler mi??  Gördüklerim bana güven vermiyor, UzakDoğu firmasının tek amacı var. Ucuz olmak, kimsenin veremiyeceği en ucuz fiyatı vermek. işletmenin ömrü önemli değil, yedekler / "redundancy" önemli değil, sadece ucuzluk önemli, yatırımcı en ucuz malı istiyor, konuyu bilmeyen finansmancı da bu yatırıma finans veriyor, nasıl veriyor??? Nasıl hesapladılar?

Bechtel firmasından 1998de bir sipariş aldık. Kazakhstan Tengiz TCO rafinerisine 4 adet büyük paket buhar kazanı teslim edeceğiz. Kontratımızda detaylı bir madde var. Bechtel'in bir tecrübeli mühendisi bizim ofiste fulltime bulunacak ve tüm hesaplari, tasarımları, imalatı ve kalite kontrolü  denetleyecek- Günü birlik faks ile merkeze rapor verecek.

Biz olmayacak birşey demiştik. Oldu. Bir Ingiliz vatandaşı tecrübeli makina mühendisi 1-YIL bizim ofiste tüm hesapları kontrol etti. 10m USD lik bir siparişten bahsediyoruz. Bir malı bir endüstryel malı, bir termik santrali alıyorsan baştan sona kontrol edeceksin.  Satıcının insafına kalmayacaksın

Alpullu PancarKöy'lu Mehmet ustanın öğüdü hep aklımda, bu yapı bu yükü taşırmı?? Önce beni ikna etmesi lazım, bana güven vermesi lazım. Yeni ithal kömür termik santralleri çelik yapılarına bakıyorum, bana hiç güven vermiyor, bunlar çalışırmı? herhalde bir süre çalışır, 30-YIL  çalışırmı?? Bilemem, çok ciddi hesap yapmak lazım

2-3 YIL'lik gecici kabul süresinden sonra şüpheliyim,  Çelik konstruksiyonları bana hic güven vermiyor. Başka termik santral taşıyıcı çelik konstrüksiyonlarına bakıyorum,  çok güçlü  tasarımlar görüyorum, güven veriyor.

Sonra bu yeni ve çok ucuz projelere bakıyorum, bana oyuncak gibi geliyor, yatırımcı bu parayı nasıl veriyor?? Kreditor nasıl/ neye göre projeye finans sağlıyor?? Bu risk nasıl kabul edilebilir?? veya şöyle sorayım, bu risk yükünü proje taşıyabilirmi? 

Son yapılan Kopenhag ve Cancun iklim değişimi konferansları sonrası CO2 emisyonlarını azaltıcı/ kömür kullanımını  azaltıcı uluslararası anlaşmalar çıkmadı. Ama başka gelişmeler oldu, 2011 yılı başında ithal kömür fiyatları 80 USDollar/ton'dan, bugün için 130 USDollar/ton'a çıktı, aldı başını gidiyor, daha yüksek USDollar/ton beklentileri var, ve çok mantıklı temellere dayanıyor. Avustralya kömür madenlerini su bastı, üretim durdu, uzun süre başlamayacak, GüneyAfrika'da demiryolu rayları kapandı,   kömür taşıyan tren vagonları raydan çıktı, onarım devam ediyor. Kolombiya ve Rusya da hava muhafeleti kömür taşımayı engelledi. 

Bu artan ithal kömür fiyatları ile bu yeni ithal kömür santralleri nasıl çalışacak?? Allah herkese akıl fikir versin, En çok yatırımcıya/ finansöre versin, 

Selamlar saygılar

--

Haluk Direskeneli